ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΔΕΙΠΝΟΣ

 

Στο κέντρο βρίσκεται ο Ιησούς Χριστός, καθισμένος μπροστά από ένα στρογγυλό τραπέζι. Γύρω του είναι οι δώδεκα μαθητές (Απόστολοι). Η σκηνή δείχνει τη στιγμή λίγο πριν από τη Σταύρωση, όταν ο Χριστός μοιράζεται το τελευταίο του γεύμα μαζί τους.

 Συμβολισμοί

• Το τραπέζι (στρογγυλό): Συμβολίζει την ενότητα και την ισότητα μεταξύ των μαθητών.
• Το ψωμί και το κρασί: Αναφέρονται στη Θεία Ευχαριστία — το σώμα και το αίμα του Χριστού.
• Η στάση των μαθητών: Διαφέρουν μεταξύ τους, εκφράζοντας απορία, συγκίνηση ή ανησυχία, ειδικά μετά την αναφορά του Χριστού ότι κάποιος θα τον προδώσει.
• Ο μαθητής που γέρνει προς τον Χριστό: Συνήθως ερμηνεύεται ως ο Ιωάννης ο Θεολόγος, ο αγαπημένος μαθητής.

• Γιατί γέρνει στο στήθος του;

  Αυτή η στάση έχει βαθύ συμβολικό και βιβλικό νόημα:

  1. Ένδειξη αγάπης και οικειότητας
     Ο Ιωάννης θεωρείται «ο αγαπημένος μαθητής». Το ότι ακουμπά στο στήθος του Χριστού δείχνει τη στενή πνευματική σχέση και εμπιστοσύνη ανάμεσά τους.
  2. Αναφορά στο Ευαγγέλιο
     Στο Ευαγγέλιο περιγράφεται ότι ο μαθητής «αναπεσών εν τω κόλπω του Ιησού» ρώτησε ποιος θα τον προδώσει. Δηλαδή, ήταν τόσο κοντά ώστε μπορούσε να του μιλήσει άμεσα και ιδιωτικά.
  3. Συμβολισμός γνώσης και αλήθειας
     Το στήθος (καρδιά) συμβολίζει την πηγή της θείας σοφίας. Ο Ιωάννης, που έγραψε βαθιά θεολογικά κείμενα, παρουσιάζεται να «αντλεί» πνευματική γνώση από τον Χριστό.
  4. Ειρήνη μέσα στην ένταση
     Ενώ οι άλλοι μαθητές δείχνουν ταραγμένοι (λόγω της προδοσίας), ο Ιωάννης φαίνεται ήρεμος, εκφράζοντας εμπιστοσύνη και γαλήνη κοντά στον Χριστό. Με λίγα λόγια, η κίνηση αυτή δεν είναι τυχαία: δείχνει αγάπη, πίστη και βαθιά πνευματική σύνδεση.
• Ο Ιούδας: Συχνά απεικονίζεται ξεχωριστά ή σε διαφορετική στάση, υποδηλώνοντας την προδοσία.

• Στη συγκεκριμένη εικόνα, ο Ιούδας Ισκαριώτης βρίσκεται στη δεξιά πλευρά του τραπεζιού (όπως βλέπεις την εικόνα), λίγο πιο μπροστά από τους άλλους.

  Πώς τον αναγνωρίζουμε εδώ;

  • Είναι σκυμμένος προς το τραπέζι, σχεδόν «πέφτει» πάνω του.
  • Δεν κοιτά τον Ιησούς Χριστός, αλλά φαίνεται απορροφημένος ή ανήσυχος.
  • Η στάση του είναι πιο βαριά και ασταθής σε σχέση με τους άλλους μαθητές.
  • Βρίσκεται σε θέση που τον κάνει να φαίνεται κάπως απομονωμένος, παρόλο που είναι κοντά.

   Σε αντίθεση, ο Ιωάννης ο Θεολόγος είναι από την άλλη πλευρά και γέρνει ήρεμα στο στήθος του Χριστού.

   Τι δείχνει αυτό;

  Η εικόνα βάζει δίπλα-δίπλα δύο καταστάσεις:

  • Εμπιστοσύνη και αγάπη (Ιωάννης)
  • Απομάκρυνση και προδοσία (Ιούδας)

 Καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά

• Το χρυσό φωτοστέφανο γύρω από το κεφάλι του Χριστού δείχνει τη θεϊκή του φύση.
• Η προοπτική δεν είναι ρεαλιστική αλλά συμβολική (χαρακτηριστικό της βυζαντινής τέχνης).
• Τα χρώματα (κόκκινο, μπλε, χρυσό) έχουν πνευματικό συμβολισμό: θυσία, θεότητα και δόξα.

 Συνολικό νόημα

Η εικόνα δεν είναι απλώς μια απεικόνιση ιστορικού γεγονότος, αλλά μια θεολογική διδασκαλία: τονίζει την αγάπη, τη θυσία, και τη σημασία της Θείας Κοινωνίας.

ΙΣΡΑΗΛΙΝΟΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΑΚΗ ΦΙΛΙΑ

 Ισραηλινές και Παλαιστίνιες μητέρες παρέλασαν ξυπόλυτες στη Ρώμη, ζητώντας τον τερματισμό της βίας και μεγαλύτερη προστασία των παιδιών. Εκατοντάδες συμμετείχαν στο «Περιπάτημα Ξυπόλυτων: Το Κάλεσμα των Μητέρων για Ειρήνη» για να τονίσουν ότι όλα τα παιδιά αξίζουν ασφάλεια, αξιοπρέπεια και ένα μέλλον απαλλαγμένο από φόβο.

Η Ισραηλινή Γιαέλ Άντμι έχασε τον αδελφό της το 1969, στη διάρκεια συγκρούσεως ανάμεσα στο Ισραήλ και την Αίγυπτο. Εξαιτίας αυτής της απώλειας, η μητέρα της έπαθε κατάθλιψη και αργότερα πέθανε. Η Αντμί αποφάσισε, ότι έπρεπε να αγωνιστεί για την επικράτηση της ειρήνης στην περιοχή της.

Η Παλαιστινία Ριμ Χατζατζρέχ γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Δυτική Όχθη. Αντιλήφθηκε, ότι οι συνθήκες, που επικρατούσαν στην περιοχή, με τους παρανόμους ισραηλινούς εποικισμούς και την αδιάκοπη βία σε βάρος Παλαιστινίων, δημιουργούσαν τις προϋποθέσεις για αντίποινα από τους Παλαιστινίους. Φοβούμενη για την τύχη των τεσσάρων παιδιών της, που μεγαλώνουν στη Δυτική Όχθη, αποφάσισε να δράσει υπέρ της ειρήνης και της ανάγκης συμφιλίωσης των δύο κοινοτήτων, ισραηλινής και παλαιστινιακής.

Οι δύο γυναίκες γνωρίστηκαν το 2019 και αντελήφθησαν τους κοινούς σκοπούς τους. Η Άντμι είχε ήδη ιδρύσει, με άλλες Ισραηλινές, την οργάνωση "Women Wage Peace" (Γυναίκες που βαδίζουν για την ειρήνη) το 2014, την εποχή του Πολέμου στη Γάζα. Σκοπός της είναι η ειρηνική επίλυση των διαφορών ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Έτσι, η Χατζατζρέχ ίδρυσε το 2021 την οργάνωση "Women in Sun" (Γυναίκες στον Ήλιο), που σκοπό έχει την ενδυνάμωση των Παλαιστινίων γυναικών και την ειρηνική επίλυση των διαφορών ανάμεσα σε Ισραήλ και Παλαιστίνη.

Έκτοτε, οι δύο γυναίκες έχουν βρεθεί σε ποικίλες συγκεντρώσεις. Μίλησαν στο γαλλικό κοινοβούλιο τον Ιανουάριο του 2024 και ζήτησαν να σταματήσουν οι βομβαρδισμοί στη Γάζα. Και οι δύο αντιμετωπίστηκαν με επιφύλαξη ακόμα και με εχθρότητα από φίλους και συμπολίτες, διότι δύο μήνες νωρίτερα είχε λάβει χώρα η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς σε ισραηλινό έδαφος. Σε αυτή την επίθεση, δολοφονήθηκε η Βίβιαν Σίλβερ, συνιδρύτρια των Γυναικών που βαδίζουν για την ειρήνη. Τίποτε, όμως, δεν μείωσε την αφοσίωση στο σκοπό τους, ακόμα και εκείνη τη χρονική στιγμή. Ο κύκλος του αίματος πρέπει να σπάσει, συνέχισαν να υποστηρίζουν.

Αμφότερες οι γυναίκες σοκαρίστηκαν, όταν, λίγες ημέρες μετά την πορεία ειρήνης κοντά στη Νεκρά Θάλασσα, στις αρχές Οκτωβρίου 2023, έλαβε χώρα η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς. Κατάλαβαν, όμως, ότι έπρεπε να συνεχίσουν απρόσκοπτες τον αγώνα τους, και ας δέχονταν σκληρή κριτική από τις κοινότητές τους.

Στις 10 Δεκεμβρίου του 2025, η Χατζατζρέχ βρέθηκε στη Χάγη, επ' ευκαιρία της Παγκοσμίας Ημέρας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Χρειάστηκε 30 ώρες μέχρι να φτάσει στον προορισμό της, διότι από τη Βηθλεέμ, όπου ζει και εργάζεται, μέχρι το αεροδρόμιο έπρεπε να περάσει από πολλαπλούς ελέγχους του ισραηλινού στρατού και να περιμένει ακόμα και 6 ώρες. Και αυτό είναι μόνο ένα δείγμα της ζωής των Παλαιστινίων της Δυτικής Όχθης, την οποία η κυβέρνηση Νετανιάχου θέλει να ενσωματώσει στο Ισραήλ και ταυτόχρονα έχει εγκρίνει την ίδρυση νέων εποικισμών σε αυτή.

Στις 24.3.2026, οι δύο γυναίκες, μαζί με άλλες Ισραηλινές και Παλαιστίνιες αλλά και ανθρώπους από άλλες χώρες, περπάτησαν ξυπόλητες στη Ρώμη, για να διαμαρτυρηθούν για τη συνέχιση της βίας. Παραμένουν ταγμένες στον ίδιο σκοπό και αποτελούν παραδείγματα σε ένα κόσμο, όπου δεν λείπουν οι φωνές, που καλούν σε αφανισμό είτε της μιας είτε της άλλης κοινότητας.

Φωτογραφία από τον Guardian :

ΒΙ

ΝΤΕΟ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑϊΩΝ

 

A ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

 

1821 ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Δεσποτόπουλος: η ηθική αυτοθυσία του Πατριάρχη το 1821

Προτεσταντισμός

 

Κύριες Διαφορές Συνοπτικά

Θέμα	Ορθοδοξία	Προτεσταντισμός
Πηγή πίστης	Αγία Γραφή + Ιερά Παράδοση	Μόνο Αγία Γραφή
Μυστήρια	7	Συνήθως 2
Εικόνες	Τιμώνται	Όχι
Εκκλησιαστική δομή	Ιεραρχική	Πιο αποκεντρωμένη
Λατρεία	Τελετουργική, αρχαία	Απλούστερη

---

---

Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία |  Προτεσταντισμός

Θέμα	Ορθοδοξία	Προτεσταντισμός
Ίδρυση / Προέλευση	Από την αποστολική εποχή (1ος αι.)	16ος αιώνας – Μεταρρύθμιση (π.χ. Μαρτίνος Λούθηρος)
Πηγή Πίστης	Αγία Γραφή + Ιερά Παράδοση	Μόνο Αγία Γραφή (Sola Scriptura)
Μυστήρια	7 Μυστήρια	Συνήθως 2 (Βάπτισμα, Θεία Κοινωνία)
Θεία Ευχαριστία	Πραγματική μεταβολή σε Σώμα & Αίμα Χριστού	Διαφέρει ανά ομολογία (συμβολική ή πνευματική παρουσία)
Ιεροσύνη	Αποστολική διαδοχή επισκόπων	Όχι αποστολική διαδοχή με την ορθόδοξη έννοια
Εικόνες	Τιμώνται (όχι λατρεύονται)	Συνήθως δεν χρησιμοποιούνται
Άγιοι	Τιμώνται και ζητείται η μεσιτεία τους	Δεν υπάρχει επίκληση αγίων
Λατρεία	Τελετουργική, αρχαία λειτουργική παράδοση	Απλούστερη, κήρυγμα κεντρικό στοιχείο
Εκκλησιαστική Δομή	Ιεραρχική (Επίσκοποι, Πατριάρχες)	Ποικίλη – συχνά αποκεντρωμένη
Σωτηρία	Πίστη + έργα + θέωση (ένωση με τον Θεό)	Δικαίωση κυρίως μέσω πίστης (Sola Fide)

---

ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ;

Οι διαφορές μεταξύ Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία και Προτεσταντισμός δεν προέκυψαν τυχαία. Έχουν ιστορικές, θεολογικές και πολιτισμικές αιτίες. Δες τα βασικά:

---

1️⃣ Ιστορικός λόγος – Η Μεταρρύθμιση (16ος αι.)

Στη Δυτική Ευρώπη υπήρχαν έντονες αντιδράσεις για:

• κατάχρηση εξουσίας στην Εκκλησία

• συγχωροχάρτια

• έλλειψη πρόσβασης του λαού στη Γραφή

Ο Μαρτίνος Λούθηρος (1517) ζήτησε μεταρρυθμίσεις.
Από αυτό γεννήθηκε ο Προτεσταντισμός.

👉 Η Ορθοδοξία δεν συμμετείχε σε αυτά τα δυτικά προβλήματα, γιατί βρισκόταν κυρίως στην Ανατολή (Βυζάντιο, Οθωμανική περίοδος).

---

2️⃣ Διαφορετική κατανόηση της αυθεντίας

Ορθοδοξία

• Πηγή πίστης = Αγία Γραφή μέσα στην Ιερά Παράδοση

• Η Εκκλησία είναι ζωντανό σώμα που ερμηνεύει τη Γραφή

Προτεσταντισμός

• Sola Scriptura = μόνο η Αγία Γραφή είναι αυθεντία

• Απόρριψη παράδοσης αν δεν βασίζεται ρητά στη Γραφή

👉 Εδώ γεννήθηκε θεολογική απόσταση.

---

3️⃣ Διαφορετική θεολογική έμφαση

Σωτηρία

• Ορθοδοξία: σωτηρία ως θέωση (ένωση με τον Θεό)

• Προτεσταντισμός: έμφαση στη δικαίωση μέσω πίστης (Sola Fide)

Εκκλησία

• Ορθοδοξία: μυστήριο, αποστολική συνέχεια

• Προτεσταντισμός: περισσότερο κοινότητα πιστών

---

4️⃣ Πολιτισμικές & φιλοσοφικές επιρροές

• Η Ορθοδοξία επηρεάστηκε από την ελληνική πατερική θεολογία.

• Ο Προτεσταντισμός αναπτύχθηκε μέσα σε δυτικό νομικό και ακαδημαϊκό πλαίσιο.

👉 Άρα σκέφτονται διαφορετικά και θεολογικά.

---

🔎 Συμπέρασμα

Οι διαφορές υπάρχουν επειδή:

1. Ξεκίνησαν σε διαφορετικές ιστορικές συνθήκες

2. Έχουν διαφορετική θεώρηση αυθεντίας

3. Τονίζουν διαφορετικές πτυχές της σωτηρίας

4. Αναπτύχθηκαν σε διαφορετικούς πολιτισμούς

🔹 5. Διαφωνία για τις Εικόνες & τους Αγίους

Οι Προτεστάντες:

• θεώρησαν την τιμή εικόνων ως πιθανή ειδωλολατρία

• δεν δέχονται μεσιτεία αγίων

Η Ορθοδοξία:

• διακρίνει τιμή από λατρεία

• δέχεται τη μεσιτεία αγίων

---

🔹 6. Ιστορικός λόγος (πολύ πρακτικός)

Τον 16ο αιώνα υπήρχε:

• διαφθορά στη δυτική εκκλησιαστική διοίκηση

• συγχωροχάρτια

• πολιτική δύναμη της Ρώμης

Η Μεταρρύθμιση ήταν και αντίδραση σε αυτά.

Η Ορθοδοξία δεν συμμετείχε, γιατί βρισκόταν εκτός δυτικού συστήματος.

---

📌 Συνοπτικά – Οι 6 συγκεκριμένοι λόγοι:

1. Ποια είναι η τελική αυθεντία;

2. Πώς σώζεται ο άνθρωπος;

3. Πόσα Μυστήρια υπάρχουν;

4. Τι είναι η Εκκλησία;

5. Τι ρόλο έχουν οι Άγιοι & οι εικόνες;

6. Ιστορική αντίδραση στη δυτική διαφθορά.

---

Οι περισσότεροι Προτεστάντες δεν δέχονται επίκληση Αγίων και τιμή εικόνων, γιατί θεωρούν ότι αυτά:

1. Δεν διδάσκονται ρητά στην Αγία Γραφή

2. Μπορούν να μειώσουν τον ρόλο του Χριστού

3. Μοιάζουν με πρακτικές ειδωλολατρίας

Αναλυτικά:

---

🔹 1️⃣ «Ένας είναι ο Μεσίτης»

Οι Προτεστάντες στηρίζονται σε χωρία όπως:

«Εἷς γὰρ Θεός, εἷς καὶ μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἄνθρωπος Χριστός Ἰησοῦς» (Α΄ Τιμ. 2:5)

Λένε λοιπόν:
👉 Αφού ο Χριστός είναι ο μόνος Μεσίτης, γιατί να ζητάμε μεσιτεία Αγίων;

Η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία απαντά ότι:

• οι Άγιοι δεν αντικαθιστούν τον Χριστό

• απλώς προσεύχονται για εμάς, όπως ζητάμε από έναν ζωντανό άνθρωπο να προσευχηθεί

---

🔹 2️⃣ Φόβος ειδωλολατρίας

Οι Προτεστάντες επικαλούνται την εντολή:

«Οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον…»

Φοβούνται ότι:

• η προσκύνηση εικόνων μπορεί να γίνει λατρεία αντικειμένου.

Η Ορθοδοξία απαντά:

• άλλο λατρεία (μόνο στον Θεό)

• άλλο τιμή/προσκύνηση (σε εικόνα ως παράσταση του προσώπου)

Η τιμή «διαβαίνει στο πρωτότυπο» (δηλαδή στον Χριστό ή στον Άγιο).

---

🔹 3️⃣ Δεν το βλέπουν στην Καινή Διαθήκη

Οι Προτεστάντες λένε:

• Δεν υπάρχει σαφής εντολή να επικαλούμαστε Αγίους.

• Δεν βλέπουν χρήση εικόνων στη λατρεία της πρώτης Εκκλησίας μέσα στην Καινή Διαθήκη.

Η Ορθοδοξία απαντά ότι:

• δεν καταγράφονται όλα στη Γραφή

• η Εκκλησία λειτουργούσε και με ζωντανή Παράδοση

---

 Διαφορετική κατανόηση της Εκκλησίας

Στον Προτεσταντισμός:

• Η Εκκλησία είναι κυρίως η κοινότητα των ζωντανών πιστών.

Στην Ορθοδοξία:

• Η Εκκλησία περιλαμβάνει ζώντες και κεκοιμημένους.

• Οι Άγιοι είναι ζωντανοί «ἐν Χριστῷ».

Άρα για την Ορθοδοξία η επίκληση Αγίων είναι φυσική συνέπεια αυτής της θεώρησης.

Προτεσταντισμός – Διοίκηση

🔹 Ποικιλία μοντέλων

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο σύστημα. Υπάρχουν τρία βασικά:

1️⃣ Επισκοπικό (π.χ. Λουθηρανοί)

• Έχουν επισκόπους

• Όχι όμως με την ορθόδοξη έννοια αποστολικής διαδοχής

2️⃣ Πρεσβυτεριανό

• Διοικείται από συμβούλιο πρεσβυτέρων (πρεσβύτεροι/elders)

3️⃣ Συνεδριακό / Κογκρεγκασιοναλιστικό

• Κάθε ενορία είναι ανεξάρτητη

• Οι ίδιοι οι πιστοί αποφασίζουν

👉 Το μοντέλο είναι: αποκέντρωση και αυτονομία.

---

 Γιατί υπάρχει αυτή η διαφορά;

Οι Προτεστάντες:

• Αντέδρασαν στην κεντρική εκκλησιαστική εξουσία της Δύσης τον 16ο αιώνα.

• Τόνισαν την «ιεροσύνη όλων των πιστών».

• Δεν θεωρούν απαραίτητη την αποστολική διαδοχή για την εγκυρότητα της Εκκλησίας.

Η Ορθοδοξία:

• Θεωρεί ότι η Εκκλησία συνεχίζει οργανικά από τους Αποστόλους.

• Η διοίκηση είναι θεολογικό θέμα, όχι απλώς οργανωτικό.

ΧΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ 

Η ουσιαστική διαφορά

Ορθοδοξία	Προτεσταντισμός
Η εικόνα είναι θεολογική μαρτυρία της Ενσάρκωσης	Η εικόνα μπορεί να αποσπά από την καθαρή λατρεία του Θεού
Διάκριση τιμής – λατρείας	Φόβος σύγχυσης και ειδωλολατρίας
Παράδοση 2000 ετών	Επιστροφή μόνο σε ό,τι είναι ρητά βιβλικό

Οι περισσότεροι Προτεστάντες δέχονται μόνο 2 Μυστήρια γιατί χρησιμοποιούν συγκεκριμένα κριτήρια για το τι θεωρείται «Μυστήριο».

Μιλάμε για τον Προτεσταντισμός σε αντίθεση με την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία.

---

🔹 Το βασικό κριτήριο των Προτεσταντών

Για να είναι κάτι Μυστήριο πρέπει:

1️⃣ Να το ίδρυσε ρητά ο Χριστός
2️⃣ Να υπάρχει ξεκάθαρη εντολή στην Καινή Διαθήκη
3️⃣ Να έχει ορατό σημείο (π.χ. νερό, άρτος, οίνος)

Με αυτά τα κριτήρια, μόνο δύο πληρούν τις προϋποθέσεις:

---

1️⃣ Βάπτισμα

Ο Χριστός είπε:

«Πορευθέντες μαθητεύσατε… βαπτίζοντες…»

Άρα υπάρχει ρητή εντολή.

---

2️⃣ Θεία Ευχαριστία

Στον Μυστικό Δείπνο:

«Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν»

Άρα επίσης ρητή εντολή.

---

🔹 Γιατί όχι τα άλλα 5;

Οι Προτεστάντες θεωρούν ότι:

• Δεν υπάρχει σαφής εντολή του Χριστού να θεωρούνται «Μυστήρια»

• Είναι εκκλησιαστικές πράξεις, όχι θεσπισμένα μυστήρια

• Δεν έχουν πάντα «ορατό σημείο» συνδεδεμένο με υπόσχεση χάρης

Παράδειγμα:

Μυστήριο (Ορθοδοξία)	Προτεσταντική άποψη
Χρίσμα	Δεν θεσπίστηκε ρητά ως ξεχωριστό μυστήριο
Εξομολόγηση	Η συγχώρηση δίνεται απευθείας από τον Θεό
Ιερωσύνη	Δεν θεωρείται ειδικό μυστήριο χάρης
Γάμος	Θεσμός, όχι μυστήριο σωτηρίας
Ευχέλαιο	Δεν θεωρείται καθολικά θεσπισμένο

---

🔹 Η βαθύτερη αιτία

Η βασική διαφορά είναι θεολογική:

• Οι Προτεστάντες βλέπουν τα Μυστήρια κυρίως ως σημεία πίστης.

• Η Ορθοδοξία τα βλέπει ως μέσα πραγματικής μετάδοσης της θείας χάρης.

---

 Άρα γιατί μόνο 2;

Επειδή:

• Θέλουν αυστηρή βιβλική θεμελίωση.

• Θέλουν να περιορίσουν ό,τι θεωρούν «ανθρώπινη προσθήκη».

• Δίνουν έμφαση στην πίστη και όχι σε τελετουργική μεσολάβηση.

Τεκτονισμός